İSTANBUL DEVONİYEN KİREÇTAŞI

Ocak Yeri, Jeolojik Özellikler ve İsimlendirme

İstanbul Devoniyen Kireçtaşı ocakları, İstanbul Boğazı’nın her iki yakasında yoğun bir dağılım göstermiştir. Başlıca; Kanlıca (Körfez), Beykoz (Umuryeri), Beylerbeyi (İstavroz), Kandilli, Kartal, Sedef Adası, İstinye, Baltalimanı, Kuruçeşme, Eyüpsultan ve Kâğıthane civarında yer alır. Jeolojik olarak Devoniyen Dönemi’ne ait olan bu taş, bilimsel literatürde ‘kireçtaşı’ olarak sınıflandırılır. 

İstanbul siyah kireçtaşı, koyu mavi-siyah renkli ve tabakalı yapıda olup, zaman zaman beyaz, sarı ve pembe renkli kalsit damarları barındırmaktadır. Bu kireçtaşının üst katmanlarında bulunan, yine aynı jeolojik döneme ait açık gri renkte ve ‘yumrulu (nodüler)’ yapıya sahip kireçtaşları, İstanbul’daki çeşitli mimari eserlerde yapı malzemesi olarak kullanılmıştır.

Osmanlı Döneminde İstanbul Devoniyen Kireçtaşı

Süleymaniye Camisi İnşaat Defterleri'nde, Beylerbeyi’nde (eski adıyla İstavroz köyü) işçilerin çıkardığını belgeleyen ve bu doğal taşa ait olduğu düşünülen bir kayıt (No: 99/a) bulunmaktadır. Ayrıca, Risale-i Mi‘mariyye adlı yazma eserde, bu taş türü ‘Mermer-i Üsküdar’, ‘Seng-i Siyah’ ve ‘Karataş’ isimleriyle anılmıştır.

Mimar Sinan, bu doğal taşın siyah renkli türünü Süleymaniye Camisi’nde pencere içi mozaik süslemelerinde, Rüstem Paşa Camisi’nde ise mihrap bölümünün doğu ve batı duvarları boyunca zeminde yer alan geometrik döşeme süslemelerinde kullanmıştır. Gri renkli yumrulu yapıya sahip taşlar ise daha çok kemerlerde ve duvarlarda yapı taşı olarak değerlendirilmiştir.