SULTAN AHMED CAMİSİ

Sultan Ahmed Camisi, padişahların merasimle geldikleri bayram namazlarına ve mevlit kandili törenlerine ev sahipliği yapmıştır. Sultan I. Ahmed’in (1603-1617) bânisi olduğu cami mimarbaşı Sedefkâr Mehmed Ağa’ya yaptırılmıştır.

Yer Seçimi

Caminin özellikle Ayasofya’nın karşısında olması istenmiştir. Bu sebeple arazi üzerinde bulunan içlerinde Esmâhân Sultan’ın sarayının da bulunduğu beş konak satın alınmıştır. Caminin temel kazılarına 7 Kasım 1609’da başlanmış, 14 Şubat 1610’da temeli atılmıştır. 7 Haziran 1617’de cami, hünkâr kasrı ve arastanın inşası tamamlanarak törenle açılmıştır.

Mimari Özellikler

Merkezi planlı Sultan Ahmed Camisi, klasik Osmanlı mimarisinin revaklı avlulu şemasını devam ettirirken, altı minaresiyle o zamana kadar uygulanmamış bir düzenlemeye sahiptir. Dış avlusu kuzeye ve doğuya üçer, batıya ve güneye ikişer kapıyla açılmaktadır.

Cami 64 × 72 m ölçülerinde kareye yakın bir alanı kaplar. Kubbesi, 5 m çapındaki dört büyük filayağı üzerinde sivri kemerlere oturur. Kubbeden sivri kemerlere geçiş pandantiflerle sağlanır. Ana hacim içten 22,40 m çapındaki kubbe ve dört yönde birer yarım kubbe ile yanlara doğru genişletilmiştir. Ayrıca mihrap yönünde iki, diğer yönlerde ise üçer adet yarım kubbeyle örtülü eksedra ile bir kademe daha genişletilmiştir. İki yanda yer alan sivri kemerli galerili iç cepheleriyle oldukça hareketli bir görünüme sahiptir. Tek katlı olarak düzenlenen kuzey bölümleriyle çift katlı düzenlenen güney bölümleri üçer kubbeyle örtülü olup eşit büyüklükteki kemerlere sahiptir. Geniş tutulan ve yine çift katlı olarak düzenlenen orta bölümlerde iki farklı kemerle hareketlilik sağlanmış ve birimlerin üzerleri tonozlarla örtülmüştür.

Düz bir duvar olarak ele alınan mihrap cephesinde iki yanda büyük, ortada daha küçük olmak üzere dört payanda bulunmaktadır. Böylece kot farkından dolayı cami altında boydan boya tonozlu bir mekân elde edilmiştir.

İç Mekân Bezemesi

Caminin içi mavi beyaz desenli çinilerle ve Bursalı Hâşîmî Mehmed Efendi’nin celi sülüs hatlarıyla tezyin edilmiştir.

Evliya Çelebi’den

Evliya Çelebi, büyük kubbenin el yapımı renkli nakışlarından ve mihrabın sol tarafındaki pencere arkasında dört köşeli, seyre değer renkli bir kayadan bahseder. Caminin harem kıble kapısının Estergon’da Kızılelma Kilisesi’nden geldiğine dair söylentiler olsa da Evliya Çelebi, kapının babası Kuyumcubaşı Mehmed Zillî Efendi tarafından yapıldığını ve kitabe içinde imzası bulunduğunu kaydeder.

Külliye

Sultan Ahmed Külliyesi; hünkâr kasrı, sıbyan mektebi, medrese, arasta, hamam, darüşşifa, imâret-i âmire, tabhaneler, han, darülkurra, türbe, sebiller, çeşmeler, dükkânlar, odalar, mahzenler, kahvehane ve evlerden oluşmuştur.

Kaynakça

Ayvansarâyî, Hüseyîn Efendi, Alî Sâtı Efendi ve Süleyman Besîm Efendi. (2001). Hadîkatü’l-Cevâmi: İstanbul Câmileri ve Diğer Dinî-Sivil Mi‘marî Yapılar, Haz. Ahmed Nezih Galitekin, İşaret Yayınları, s. 57-61.

Çobanoğlu, Ahmet Vefa. (2009). 'Sultanahmet Cami ve Külliyesi', Diyanet İslam Ansiklopedisi, C. 37, s. 497-503.

Kahraman, Seyid Ali ve Dağlı, Yücel. (2003). Günümüz Türkçesiyle Evliya Çelebi Seyahatnâmesi, 1. Cilt, 1. Kitap, Yapı Kredi Yayınları, s. 173-177.

Kuban, Doğan. (2007). Osmanlı Mimarisi, YEM Yayınları, s. 361-369.