FATİH CAMİSİ

Fatih Camisi ve külliyesi, fetihten sonra harap halde bulunan On İki Havari Kilisesi’nin yerine yaptırılmıştır. Külliye Sahn-ı Seman medreseleri, şadırvan (çeşme), tabhane (misafirhane), imaret (aşevi) ve darüşşifadan (hastane) oluşmaktadır.

Mimari Özellikleri

Mart 1463’te başlanıp, Aralık 1470’te tamamlanan kesme küfeki taşından yapılmış ilk Fatih Camisi'nin çifte minaresi bulunmaktaydı. Cami, mihrabı üzerindeki yarım kubbe ile pencereli timpanum kemerlerinden oluşan ana kubbeye geçiş kuşağına sahipti. Bu sayede kare bir baldaken sistemine oturan 26 m çaplı ana kubbe o güne dek görülmemiş 44 m yüksekliğe erişmiştir. Kubbe baldakeni, her iki tarafta birer filayağı ve sütunla desteklenerek, üçer yarım kubbeyle örtülü yan sahanları kesintisiz birleşmiştir.

Kitabeler

Hünkâr mahfili ve müezzin mahfili beyaz mermerdir. Avludaki rengârenk taşların bir kısmı Havariyun Kilisesi’nden kalmadır. Avlu pencere kitabelerinde yeşil somaki mermer üzerine beyaz mermer kakma Fatiha Süresi yer alır. İç avluda görülen iki pencere alınlığını süsleyen bir çift çini pano ile renkli taşlarla süslenmiş taçkapı üstünde Ali Sofî hatı ile yazılmış iki satır halinde bir kitabe bulunmaktadır.

Güneş Saati

Caminin Boyacılar Kapısı yanında yer alan mektebin önünde taşa işlenmiş güneş saati Evliya Çelebi’ye göre XV. yüzyılın ünlü âlimi Ali Kuşçu’nun bir hatırasıdır.

Deprem Hasarları

1509 yılında meydana gelen ve ‘küçük kıyamet’ denilen büyük depremde Fatih Camisi kubbesi hasara uğramış, sütun başlıkları parçalanmıştır. 1557 ve 1754 depremlerinde hasar gören cami onarılmışsa da 1766 depremine dayanamamış, büyük kubbesi tamamen çökmüş, duvarları tamir edilemeyecek derecede yıkılmıştır.

İkinci Fatih Camisi

Sultan III. Mustafa tarafından yaptırılan bugünkü Fatih Camisi bütünüyle değişik bir düzende inşa edilmiştir. Fatih Camisi’nin yeni bir plana göre aynı yerde inşasına 31 Temmuz 1767’de başlanmış Nisan 1771’de ibadete açılmıştır. İkinci Fatih Camisi’nin payelerinin yarım yuvarlak köşe pahları, bilhassa kemer ve yarım kubbe başlangıçlarını ayıran kademeli profilli silmeler, Barok özelliklere sahiptir.

Fatih Camisi ve Külliyesi günümüze kadar bütünüyle korunamamıştır. Bazı yapı elemanları tamamen kaybolduğu gibi bazılarının arasına da 19. yüzyıl sonlarından itibaren yeni binalar yapılarak külliyenin özgün düzeni bozulmuştur.

Kaynaklar

Ayvansarâyî, Hüseyîn Efendi, Alî Sâtı Efendi ve Süleyman Besîm Efendi. (2001). Hadîkatü’l-Cevâmi: İstanbul Câmileri ve Diğer Dinî-Sivil Mi‘marî Yapılar, Haz. Ahmed Nezih Galitekin, İşaret Yayınları, İstanbul, s. 48–49.

Erdoğan, Muzaffer. (1962). 'Son İncelemelere Göre Fatih Camii’nin Yeniden İnşası Meselesi', VD, S. 5, s. 161–192.

Eyice, Semavi. (1995). 'Fâtih Camii ve Külliyesi', DİA, C. 12, İstanbul, s. 244–249.

Kahraman, Seyid Ali ve Dağlı, Yücel. (2003). Günümüz Türkçesiyle Evliya Çelebi Seyahatnâmesi. 1. cilt, 1. kitap, Yapı Kredi Yayınları, İstanbul, s. 101–105.

Kuban, Doğan. (2007). Osmanlı Mimarisi. YEM Yayınları, İstanbul, s. 177–178.

Necipoğlu, Gülru. (2013). Sinan Çağı Osmanlı İmparatorluğu’nda Mimari Kültür, İstanbul Bilgi Üniversitesi Yayınları, İstanbul, s. 109–113.