1.500 Yıllık Smyrna Heykel Başı Yeniden Türkiye’de

Denver Art Museum koleksiyonunda bulunan, yapılan bilimsel incelemeler, arşiv incelemeleri ve belgeler sonucunda Smyrna Agora kazılarında bulunduğu ancak yasa dışı yollarla yurtdışına çıkarıldığını kesinleşen eser, yürütülen diplomatik ve akademik çalışmaların ardından yeniden ait olduğu topraklara kavuştu.

Kültür ve Turizm Bakanlığı tarafından paylaşılan bilgilere göre eser, 1989 yılında Marie Thérse Macy’nin malikanesinden bağış yoluyla Denver Sanat Müzesi koleksiyonuna katılmış. Macy’nin, 1946-1948 yılları arasında İstanbul’da ABD Başkonsolosu olarak görev yapan Clarence Edward Macy’nin eşi olduğu saptanmış. Eserin 1934 tarihli arkeolojik raporlar ve uzman incelemeleri sayesinde kökeni saptanırken yasa dışı yollarla yurt dışına çıkarıldığı ortaya konmuş.

Smyrna atölyelerinden çıkan eser
Yaklaşık 25 santimetre yüksekliğindeki mermer heykel başı, M.S. 5. yüzyılın ikinci yarısına tarihleniyor. Kısa sakallı erkek portresi olarak tanımlanan eserde saç ve kaş detaylarının keskiyle işlendiği, göz bebeklerinin ise matkap darbeleriyle belirginleştirildiği görülüyor. Güçlü yüz ifadeleriyle dikkat çeken, Theodosius Dönemi’ne ait olduğu belirlenen mermer başın, Anadolu kökenli beyaz mermerden yapıldığı ve Efes-Smyrna bölgesinde faaliyet gösteren bir atölyenin ürünü olduğu değerlendiriliyor.
Heykel, Klasik dönem heykeltıraşlığında yaygın olarak tercih edilen beyaz mermerden yontulmuştur. Yapılan bilimsel çalışmalar ve izotop analizleri gibi yöntemler, mermerin Anadolu topraklarına ait olduğunu doğrulanmıştır. Smyrna'daki kazılarda (özellikle Agora Bazilikası'nda) bulunan diğer heykel ve mermer objelerde de benzer nitelikte, yerel veya yakın çevredeki (örneğin Efes veya Afrodisias gibi merkezlerle ilişkili) mermer yataklarından gelen taşların kullanıldığı bilinmektedir. Bu heykel başı, özellikle M.S. 5. yüzyıl (Geç Roma/Erken Hristiyanlık) döneminin sanatsal üslubunu ve Anadolu mermer işçiliğini yansıtan önemli bir örnek.

Kültür Varlıkları İçin Uluslararası Başarı
Smyrna kökenli mermer heykel başının iadesi, Türkiye’nin kültür varlıkları kaçakçılığına karşı son yıllarda yürüttüğü etkin politikanın yeni bir başarısı olarak kayıtlara geçti. Uzmanlar, müze ve özel koleksiyonların gönüllü iade süreçlerine daha açık hale gelmesinin, uluslararası alanda Türkiye lehine önemli bir farkındalık oluşturduğunu belirtiyor. Denver Sanat Müzesi ile yürütülen yapıcı iş birliği sonucunda iade süreci başarıyla tamamlandı. Dışişleri Bakanlığı koordinasyonuyla Türkiye’ye getirilen tarihi eser, kökeni ve tarihî bağlamı göz önünde bulundurularak İzmir Arkeoloji Müzesi’nde ziyarete sunuldu.

Kaynak: Tarih Arşivi ve Fatma Sevinç Çetin’in AA haberi
Fotoğraflar: Kültür ve Turizm Bakanlığı / AA