İskenderiye Feneri'nin Dev Taş Blokları Deniz Tabanından Kaldırıldı

Son üç yıldır projeyi destekleyen La Fondation Dassault Systèmes'in 24 Haziran tarihli basın açıklamasına göre “Taş bloklar arasında, Helenistik dönemde inşa edilmiş Mısır yapı tarzında bir giriş kapısı (pylon) da dahil olmak üzere, 70 ila 80 ton ağırlığında anıtsal kapı lentoları ve pervaz dikmeleri, eşik, büyük temel levhalar ve daha önce bilinmeyen bir anıta ait parçalar bulunuyor. Bu araştırma (PHAROS), deniz fenerinin 1303'te faaliyetini durdurduktan sonra 1477'de Qaitbay Kalesi'nin inşasına kadar yapı malzemeleri için taş ocağı olarak kullanılması nedeniyle son derece parçalı arkeolojik kalıntılardan kaynaklanan boşlukları doldurmaya yardımcı oluyor".

Alt kaidesinin kare, orta bölümünün sekizgen ve üst parçasının silindir olduğu rivayet edilen İskenderiye Feneri, Antik Dünyanın Yedi Harikasından biriydi. MÖ üçüncü yüzyılda Mısır hükümdarı I. Ptolemy tarafından inşa edilen ve 330 feet (100 metre) yüksekliğe ulaşan fener, depremler nedeniyle yıkılana kadar yüzlerce yıl boyunca dünyanın en yüksek insan yapımı yapılarından biriydi. 

Kazı ve sualtı araştırması, Fransız Ulusal Bilimsel Araştırma Merkezi'nden arkeolog ve mimar Isabelle Hairy'nin bilimsel denetimi ve Mısır Turizm ve Antik Eserler Bakanlığı'nın yetkisi altında yürütüldü. Her blok, deniz fenerinin sanal bir modelini oluşturmak amacıyla, son on yılda dijitalleştirilmiş 100'den fazla bloktan oluşan bir koleksiyona eklenmeden önce taranacak ve incelenecek.

PHAROS projesi kapsamında kazı çalışmalarına ek olarak, tarihçiler, numismatikler* ve arkeologlar tarafından yapılan araştırmalar, MÖ dördüncü yüzyılın sonlarından başlayıp 15. yüzyılın başlarında yıkılmasına kadar olan döneme ait “deniz fenerinin eski tasvirleri ve tanımlarının” toplanmasını içeriyor.

Fransız bir belgesel yapım şirketi olan GEDEON Programmes, deniz feneri bloklarını kaldırmak için kullanılan mavna ve vinci finanse etti ve kazı çalışmalarını Fransız televizyonunda yayınlanacak 90 dakikalık bir belgesel için filme aldı. GEDEON Programmes, Centre d’Études Alexandrines'ten Fransız arkeolog Jean-Yves Empereur'un 1995'te deniz fenerinin su altındaki kalıntılarını ilk keşfettiği kurtarma misyonunun ortak finansmanına yardımcı olmuştu; bu da belgesel şirketinin övgü toplayan Dünyanın Yedinci Harikası filmini üretmesiyle sonuçlandı. (Kaynak: ARTnews/Karen K. Ho Fotoğraf: İskenderiye Feneri'nin 22 büyük taş bloğundan ikisi. GEDEON Programları / CEAlex)

PHAROS projesine adını veren Faros (Pharos)

Faros, Nil Deltası'nın batı ucunda yer alan küçük bir adaydı. MÖ 332'de Büyük İskender, İskenderiye şehrini Faros'un karşısındaki bir kıstak üzerine kurdu. İskenderiye ve Faros daha sonra, 1.200 metre (0.75 mil) uzunluğunda bir açıklığı kapsayan ve Heptastadion (yedi stadyum - bir stadyum yaklaşık 180 m ölçen bir Yunan uzunluk birimiydi) olarak adlandırılan bir mendirek ile birbirine bağlandı. 

Dalgakıranın doğu tarafı, şimdi açık bir koy olan Büyük Liman oldu; batı tarafında ise, iç havzası Kibotos olan ve şimdi modern limanı oluşturmak üzere büyük ölçüde genişletilmiş olan Eunostos limanı yer alıyordu. Günümüzdeki şehirleşme, mevcut Grand Meydanı ile modern Ras el-Tin mahallesi arasında, bu moleni yavaş yavaş genişletip ortadan kaldıran silt üzerine inşa edilmiştir. Ras el-Tin burunu, 19. yüzyılda Ras el-Tin Sarayı'nın inşa edildiği yer, Pharos adasının geriye kalan her şeyi temsil eder, doğu noktasındaki deniz fenerinin bulunduğu alan ise aşınmış ve yok olmuştur.

İskenderiye Feneri ve yapımında kullanılan taşların kökeni

İskenderiye Deniz Feneri (Pharos of Alexandria), MÖ üçüncü yüzyılda inşa edilmiştir. Büyük İskender'in ölümünden sonra, I. Ptolemaios (Ptolemaios Soter) MÖ 305'te kendisini kral ilan etti ve kısa süre sonra inşasını emretti. Bina, oğlu Ptolemaios II Philadelphus'un hükümdarlığı sırasında tamamlandı ve toplamda 800 gümüş talenti maliyetle on iki yıl sürdü. Işık, en üstteki bir fırın tarafından üretiliyordu ve kule, çoğunlukla kireçtaşı ve granitten yapılmış katı bloklarla inşa edilmişti. Fenerinin inşasında kullanılan kumtaşı ve kireçtaşı blokları, menşelerini keşfetmek için bilimsel olarak analiz edilmiş olup, mineralojik ve kimyasal analizler, İskenderiye'nin doğusundaki çölde yer alan Wadi Hammamat taş ocaklarını işaret etmektedir (1).

*ÇN: Madeni ve kağıt paralarla ilgilenen ve bunları inceleyen bilim dalına “nümismatik” denir. Nümismatik ile uğraşan kişilere “nümismat” veya “nümismatist” denir.

(1) Akarish, Adel & Dessandier, David. (2011). Characterization and Source of Sedimentary Rocks of the Alexandria Lighthouse Archaeological Objects, Egypt. Journal of Applied Sciences. 11. 10.3923/jas.2011.2513.2524. 

Çizim: Binanın 1909 (iç şekil) ve 2006 çalışması (dış şekil) arasındaki boyut karşılaştırması (Kaynak: Wikipedia, Shenouda, 2013)Çizim: Binanın 1909 (iç şekil) ve 2006 çalışması (dış şekil) arasındaki boyut karşılaştırması (Kaynak: Wikipedia, Shenouda, 2013)